Erkenning fanfarecultuur is een feit!

Feest! De minister van Cultuur voegt de fanfarecultuur toe aan de Inventaris Vlaanderen van het Immaterieel Cultureel Erfgoed. Vanaf nu behoren fanfares officieel tot het immaterieel erfgoed in Vlaanderen: onze kennis, gewoontes, gebruiken en praktijken die dermate belangrijk zijn dat we ze moeten koesteren om aan volgende generaties te kunnen doorgeven. Tijd voor een blik op de toekomst! 

Bron: Klankbord nr. 99 mei 2020. Ga naar de pdf-versie van het artikel.

VLAMO zette haar schouders onder deze aanvraag met hulp van CEMPER (Centrum voor Muziek- en Podiumerfgoed) en in samenspraak met een werkgroep met vertegenwoordigers uit fanfares over heel Vlaanderen. In Klankbord#98 stelden we jullie voor aan onze werkgroep en berichtten we jullie uitvoerig over de reeds afgelegde weg. De erfgoedgemeenschap staat in dit traject centraal: als initiatiefnemer van deze aanvraag, moedigde VLAMO mensen aan die bij de fanfarecultuur betrokken zijn om mee te denken en werken. Dit gaat van muzikanten, bestuursleden en dirigenten tot hun publiek en entourage. De opname op de Inventaris Vlaanderen vormt een soort van symbolisch kapitaal: het zet de fanfarecultuur in de kijker en vormt een stimulans om blijvend zorg te dragen voor dit immaterieel cultureel erfgoed. 

Deze erkenning is geen eindpunt, maar net het begin van een langdurig engagement om dit erfgoed te (her)(waard)eren, in beeld te brengen en een levendige toekomst te geven, door in te spelen op de kansen en uitdagingen van de fanfarecultuur. Aangezien levend erfgoed niet tastbaar is, is er bewuste actie nodig om het levend te houden en door te geven aan toekomstige generaties. Dat is borgen. Na opname op de Inventaris Vlaanderen zal er om de twee jaar gevraagd worden om een verslag in te dienen over de gedane acties. Waar kunnen fanfares, VLAMO en andere betrokkenen de komende jaren op inzetten om een levendige toekomst te verzekeren voor dit erfgoed? Welke acties plannen we voor de toekomst? 

Keeping up the good work

Om de fanfarecultuur te borgen, hoeven we natuurlijk niet van nul te beginnen. Het feit dat fanfares al zo lang bestaan, bewijst dat dit borgen eigenlijk al sinds het ontstaan van deze orkestvorm gebeurt. Zo zijn fanfares bij uitstek de beoefenaars van de fanfarecultuur. Door hun bestaan en werking, hun muzikale en andere activiteiten, door een leerschool te zijn voor jong en oud, geven ze dit erfgoed door van generatie op generatie, en houden ze het levend tot op vandaag. Ook componisten en uitgeverijen met een hart voor de fanfare, zoals Jan Van der Roost en Band Press van Luc Vertommen, dragen hieraan bij dankzij het aanleveren van broodnodig fanfarerepertoire, net als initiatieven zoals Fanfarissimo en VLAMO’s compositiewedstrijden en -opdrachten. 

Maar er gebeurt meer. Zo documenteren fanfares hun eigen werking door het verzamelen van foto-, film en geluidsmateriaal van vroeger en nu, en dit zowel offline als online. Binnen de erfgoedgemeenschap is er daarnaast interesse voor het eigen verleden en dus ook voor archiefzorg. Bijzondere jubilea vormen bij fanfares vaak de ideale aanleiding voor het uitgeven van een publicatie omtrent de geschiedenis van de eigen vereniging. Een samenwerking met een lokale heemkundige kring, het gemeentelijk archief of lokale musea kan hierbij een grote meerwaarde vormen. Ook het documentatiecentrum van VLAMO omvat een grote collectie aan partituren, boeken en tijdschriften. Verder is er ook al interessant onderzoek naar fanfares verricht, over zowel de geschiedenis als hedendaagse uitdagingen. Tot slot spelen communicatie en educatie de laatste jaren een steeds grotere rol, met dank aan onder meer sociale media en het DKO.

Actief inzetten op de toekomst

Ondanks alle goede praktijken die zich reeds afspelen binnen de erfgoedgemeenschap, loopt niet alles van een leien dakje. Zo hadden we het in Klankbord#98 al uitgebreid over de interne uitdagingen en externe bedreigingen. Om een levendige toekomst te verzekeren voor de fanfarecultuur, plannen we samen met de erfgoedgemeenschap alvast enkele acties voor de nabije en verdere toekomst.

  • Erfgoed beoefenen
    • De oprichting van een eenmalig of projectmatig VLAMO-fanfareorkest over alle provincies heen ter gelegenheid van de viering van de erkenning. Na de eerste uitvoering zou er geĆ«valueerd worden of er een verder draagvlak bestaat voor nationale fanfareplay-ins, zoals die nu al op lokaal en provinciaal niveau reeds plaatsvinden. 
    • Bovenlokaal initiatief voor fanfares/blaasorkesten in de publieke ruimte om podiumkansen te creĆ«ren en tegelijkertijd orkesten op een positieve manier tot bij het brede publiek te brengen. 
  • Nieuw repertoire 
    • Raakpunten en noden onderzoeken bij bestaande initiatieven, zoals Fanfarissimo. 
    • Compositiewedstrijden specifiek voor fanfarerepertoire, ook voor lagere afdelingen. 
    • Uitwerken van handvatten voor (jonge) componisten die nog niet vertrouwd zijn met (het schrijven voor) een fanfareorkest, al dan niet in combinatie met workshops en vormingen rond fanfarecompositie.
  • Kwaliteitswaarborging
    • VLAMO wil samen met deskundige docenten workshops en coachingtrajecten organiseren specifiek voor fanfare-instrumenten. 
  • Archiefzorg 
    • Het aanleggen van een digitale bibliotheek/database, en hierbij de rechtenproblematiek verkennen, alsook het mogelijks betrekken van bestaande bibliotheken.
    • In kaart brengen en toegankelijk maken van (informatie over) fanfarewerken, bijvoorbeeld fanfarewerken waar geen auteursrechten meer op rusten of info over nieuw verschenen fanfarerepertoire, zodat fanfares hier makkelijker hun weg naartoe vinden. 
    • In kaart brengen van en handvatten bieden voor lokale archiefzorg.
  • Documenteren 
    • VLAMO zal het reeds verzamelde kwalitatieve audiovisueel materiaal van fanfares (bv. opnames VLOF) online centraliseren in een eigen #fanfarefan-playlist op het YouTubekanaal van VLAMO. 
  • Communicatie en sensibilisering
    • Fanfares in the picture zetten en hen meer (positieve) media-aandacht geven, zowel binnen VLAMO als daarbuiten.  
    • Promoten van de fanfare/muziekvereniging als manier om levenslang muziek te beoefenen. 
  • Educatie
    • Vorming aanbieden en goede praktijken verzamelen rond allerhande (bestuurlijke) thema’s, zoals archiefzorg, jongerenwerking en interne organisatie. 
    • Promoten van de fanfare en haar instrumenten in het (deeltijds kunst)onderwijs.
  • Doorgeven
    • De nodige aandacht besteden aan het intergenerationele, inclusie en het sociale is belangrijk om fanfares levendig te houden. VLAMO wil daarom meer en actiever inzetten op jeugdwerking.
Is jouw fanfare al volop bezig met een of meerdere van bovenstaande thema’s? 
Deel jullie goede praktijken met ons via beleid@vlamo.be!