Samen-solo-filmpjes: hoe begin je eraan?

In tijden van eenzame afzondering worden webcam- of smartphonegebruikers algauw getrainde film(pjes)makers. Bij VLAMO volgden we dan ook met bewondering hoe jullie massaal vanuit jullie kot de buurt muzikaal opfleurden. Muzikanten en verenigingen zochten én vonden daarnaast online alternatieven om samen vanop afstand met muziek bezig te zijn. Zowel leken als beroeps waagden zich aan het maken van samen-solo-filmpjes, waarin telkens tientallen muzikanten hun audiovisuele muzikale bijdrage leveren. Een titanenwerk of doenbaar? We vroegen het aan enkele ervaringsdeskundigen. 

 

Bron: Klankbord nr. 98 mei 2020. Ga naar de pdf-versie van het artikel.

 

KFO Volksopbeuring Massemen waagde zich aan een samen-solo-opname met 42 hokjes muzikanten, getooid in de verenigingskleuren. Aangezien de fanfare achteraf naast veel lof ook veel vragen kreeg over hoe zij hun filmpje in elkaar staken, maakte secretaris en tevens man achter de montage Bavo De Paepe voor alle geïnteresseerden een zeer handige handleiding, te vinden op www.volksopbeuring.be. Christoph Bonte stak ondertussen al twee filmpjes in elkaar, aangezien hij dirigent is van zowel KH Vermaak na Arbeid Koolkerke als Koninklijke Speelschaar S.F.X. Brugge. Ook over de lands- en verenigingsgrenzen heen kunnen muzikanten samen solo spelen. Dat bewees Muzikids-bezieler Bert De Cock, toen hij een wereldwijde oproep deed om de partijen van zijn eigen Lockdown Waltz in te spelen voor een filmpje. Uiteindelijk kon hij het filmpje samenstellen met maar liefst 121 opnames uit 11 landen en 3 continenten. Ondertussen staat de teller al op bijna 200 opnames, ingezonden uit 16 landen. Je vindt de (gratis) partituren op: www.muzikids.org/lockdown-waltz/. Een aantal andere geslaagde samen-solo-filmpjes leidden terug naar Pieter Leemans, eufoniumspeler bij fanfareorkest KF De Heidegalm Schoonbroek-Retie, Brass-aux-Saxes, KF Kempenbloei Achel en baritonspeler bij Brassband Willebroek. Daarnaast is Pieter grafisch ontwerper op zelfstandige basis met zijn eigen grafisch bureau PL Agency. Hier is hij vooral bezig met het ontwerpen en drukken van allerlei drukwerk, maar daarnaast vragen klanten hem geregeld om video’s te bewerken. Een samen-solo-filmpje had hij echter tot enkele weken geleden nog nooit gemaakt. Pieter: “De eerste vraag naar een dergelijk filmpje kwam van Brassband Willebroek, om hun versie van ‘You Never Walk Alone’ samen te zetten. Dat was een enorme hit op Facebook: bijna 50.000 keer bekeken en zelfs tot in de Britse pers geraakt. Niet veel later werd ik dus overstelpt met vragen. Zo is de bal aan het rollen gegaan. Ondertussen staat de teller op 9 filmpjes: niet enkel verenigingen, maar ook enkele collega-muzikanten die samen iets wilden opnemen. Veel variatie dus, en ook de komende weken staan er nog enkele leuke projecten op de planning!” 

Dankzij de handleiding van KFO Volksopbeuring Massemen, aangevuld met de tips die we kregen van bovenstaande ervaringsdeskundigen, konden we enkele geboden opstellen voor het maken van een samen-solo-filmpje. 

 

1.    BEZINT EER GE BEGINT.

Enige kennis van muziek- en/of videobewerking is aan te raden, want zonder en met ervaring is dit een tijdrovende bezigheid, waar je algauw luttele uren aan bezig bent. 
Pieter: “Zonder enige ervaring met video- en audiobewerking is het een hele opgave, denk ik. Er komt immers heel wat knip-en-plakwerk bij kijken om alle video’s synchroon te laten lopen. Ook wat de audio betreft moet soms wel een en ander opgelost worden. De balans uiteraard, maar soms ook wat gekraak in de opnames wegwerken, effecten toevoegen om het geheel beter te laten klinken, ademhalingen wegknippen van mensen die dat ietwat luidruchtig doen, je kan het zo gek niet bedenken. Soms wordt me zelfs gevraagd om aanpassingen te doen aan de stemming – wat allemaal perfect mogelijk is, maar wel enige kennis van audiobewerking vereist.” 
Toch is er ook voor leken hoop, als je er wat tijd voor over hebt. 
Bert: “Ik had zoiets nog nooit gedaan, dus ik heb er toch een dag of twee aan gepuzzeld. Het was heel leerzaam. Los daarvan vind ik twee fulltime dagen toch behoorlijk lang voor één filmpje.” (lacht) 
Christoph: “Veel ervaring in het monteren had ik nog niet. Het was in het begin dus wel wat zoeken hoe ik het zou aanpakken. Maar uiteindelijk maak je het zo complex als je zelf wil. Met een eenvoudig programma kan je al heel veel. Het aantal werkuren hangt vooral af van de beeld- en geluidkwaliteit van de opnames en ook van welk idee je voor ogen hebt als eindresultaat.” 
Bavo: “Hoe meer filmpjes, hoe trager het programma werkt en hoe meer tijd je nodig hebt om alles goed te verwerken. Ik was er vele uren (zelfs dagen) zoet mee.” 

 

2.    EEN GOEDE VOORBEREIDING IS HET HALVE WERK. Wat heb je nodig vooraf? 

  • Een videobewerkingsprogramma (optioneel: audiobewerkingsprogramma) 

Bavo, Bert en Christoph maakten gebruik van de gratis videobewerkingssoftware OpenShot. Bert combineerde dit met VideoPad Video Editor. Christoph mixte het geluid nog apart met Audacity, een audiobewerkingsprogramma. Al deze programma’s zijn gratis online te downloaden. 
Pieter: “Ik heb al gehoord van OpenShot, maar ik heb met dat programma geen ervaring, idem voor Audacity. Ikzelf werk met Adobe Premiere Pro (videobewerking) en Adobe Audition (audiobewerking). Dat zijn betalende programma’s, maar voor mijn beroep heb ik die heel regelmatig nodig. Als je maar één filmpje gaat maken met je orkest, zijn deze programma’s een redelijk grote investering die ik niet zou maken. In dat geval zijn de gratis programma’s waarschijnlijk betere alternatieven. Meestal verwerk ik zowel video als audio in het videobewerkingsprogramma, maar als er veel extra werk is aan de audio – zoals achtergrondgeluiden wegwerken, stemming bijsturen, e.d. – bewerk ik de individuele audiofragmenten eerst met een audioprogramma.” 

  • Muziek: partituren voor je muzikanten (digitaal bezorgen of uit hun map) 

Bij Bavo kozen ze voor ‘Mia’ van Gorki, Christoph koos tweemaal een mars, waaronder het toepasselijke ‘Pack up your troubles’. Welke muziek komt het best in aanmerking? 
Pieter: “Ik heb al heel wat verschillende soorten muziek gemonteerd ondertussen, en de ervaring leert me dat trage werken (zoals het ‘Pearl Harbor Theme’ van Kempenbloei of ‘You Never Walk Alone’ van Brassband Willebroek) makkelijker te monteren zijn dan muziek met veel ritmiek. Lange bollen hebben minder kans om ongelijk te zijn dan snelle ritmefiguren, zoals het eigenlijk ook in real life op de repetitie gaat. Je weet wel, met alle muzikanten samen in één ruimte, zoals vroeger. (lacht) Snelle muziek (zoals ‘Sing Sing Sing’ van Brassband Willebroek) is een grotere opgave en betekent veel meer knip-en-plakwerk. Bijna iedereen speelt z’n ritmes op een andere manier en dan moet je soms tot in detail gaan om alles goed onder elkaar te krijgen. Al zal er altijd wel ergens een ruw kantje zijn hoor, eender welk werk je speelt. 
Regel nummer één is in ieder geval: maximaal 3 minuten! Een filmpje van 2 à 3 minuten is ideaal om op sociale media te delen. Langere filmpjes zijn niet alleen moeilijker om te maken, maar gaan (voor niet-muzikanten) na verloop van tijd vervelen en worden niet uitgekeken. Neem dus iets korts maar krachtigs!” 

  • Een bestaand audiobestand van het muziekstuk waarmee de muzikanten kunnen meespelen: zo loopt alles synchroon. Hier zijn er diverse opties. 

Pieter: “Er zijn heel wat verschillende mogelijkheden voor het orkest om ervoor te zorgen dat alle individuele filmpjes (relatief) makkelijk onder elkaar te zetten zijn. Bij Kempenbloei heeft een van de muzikanten een clicktrack gemaakt – een soort metronoom dus die op het juiste moment vertraagt/versnelt – waar iedereen zijn opname op heeft ingespeeld. KH Tessenderlo koos ervoor om een slagwerker de drumpartij te laten inspelen voor de muzikanten, dat werkte ook heel fijn voor mij. Als het een werk is zonder tempowisselingen of vertragingen kan je ook gewoon een metronoomcijfer afspreken met de muzikanten. Dat was het geval bij de versie van ‘You Never Walk Alone’ van Brassband Willebroek.” 
Christoph: “Er werd telkens een opname doorgestuurd naar de muzikanten. Voor ‘Pack up Your Troubles’ was het via een muzikant die het nummer inspeelde en waar de rest op verder bouwde. Voor de Speelschaar heb ik gewerkt met een opname van internet. 
“Om een verrassingseffect – en dus een rommelige start – te vermijden, is het voor de muzikanten bovendien gemakkelijker als er wordt afgeteld, zodat ze tijd hebben om instrument te nemen en op te nemen”, aldus Christoph. 
Bavo: “Wij kozen voor een muziekstuk waar we nog een geluidsopname van hadden zitten. Door op maat 5 te starten kon iedereen gelijk beginnen. Je kan natuurlijk ook een audio-aftelklok of nogmaals de eerste 4 maten voor de start van het muziekstuk plaatsen. 
Optioneel kun je de muzikanten ook nog een opname van de dirigent bezorgen. Daar kunnen muzikanten zich op baseren tijdens hun opname.” 

 

3.    GOEDE AFSPRAKEN MAKEN GOEDE FILMPJES. 

  • Geef een duidelijke deadline aan de muzikanten, zodat je weet wanneer je kan starten met monteren. 
  • Ga van tevoren even na of je van alle (of toch de belangrijkste) stemmen een filmpje kan ontvangen. 
  • Vraag de muzikanten om vooraf te repeteren, en voor de opname te stemmen en warm te blazen
  • Spreek op voorhand af op welke frequentie de muzikanten stemmen (bv. 440 Hz). 

 

4.    MUSICEER NIET IJDEL, STEMBAKJE EN INSTRUCTIES ZULT GIJ EREN. 

Waarmee moet je als muzikant rekening houden voor, tijdens en na de opname? 

VOOR: 

  • Benodigdheden
    • partituur (zie boven) 
    • audiobestand en/of clicktrack/metronoom (zie boven) 
    • een koptelefoon of oortjes met computer of smartphone om mee te spelen met het bestaande audiobestand en/of clicktrack/metronoom, zonder dat je dit hoort op je eigen opname 
    • een camera, webcam of (tweede) smartphone om je eigen video-opname te maken 
    • een stembakje, fysiek of via een app 

Pieter: “Het is aangewezen, zeker bij trage werken, om eerst wat in te spelen en voor je de opname maakt je instrument te stemmen, of –in het beste geval- het stemapparaat gedurende de hele opname in het oog te houden. Als je met stemming geen rekening houdt moet je als bewerker jammer genoeg keuzes maken en van bepaalde muzikanten de audio helemaal dichtdraaien, wat natuurlijk zonde is van de tijd die de muzikant heeft genomen om een opname te maken.” 

TIJDENS: 

  • Muzikanten filmen zichzelf bij het inspelen van hun partij, terwijl ze met koptelefoon of oortjes naar het audiobestand en/of clicktrack/metronoom luisteren. 
  • Zorg ervoor dat er op het moment van je opname zo weinig mogelijk omgevingsgeluiden zijn van bv. huisgenoten of andere mogelijke stoorzenders. 

Nog enkele tips hierbij: 

  • Bavo: “Wij vroegen de muzikanten om in landscape te filmen, m.a.w. met een liggend scherm. Dit is uniformer en veel eenvoudiger om de lay-out in elkaar te puzzelen. Verder gaven muzikanten die niet op de eerste tel starten een subtiel teken op de eerste tel. Dit maakt het makkelijker om te monteren.” 
  • Pieter: “Wat het beeld betreft kan je in principe weinig verkeerd doen. Je filmt jezelf met je smartphone, tablet, … De kwaliteit van de meeste smartphones is meer dan goed genoeg. Zorg dat alles goed in beeld is en je bent vertrokken. Nog een handige tip voor de beweeglijke muzikanten onder ons: probeer grote bewegingen te beperken, je moet in een klein vakje passen. (lacht) De audio neem je uiteraard op via de video, daar hoef je geen aparte opname of ander toestel voor in huis te halen. Echter zijn hier wel een paar zaken van belang: speel niet recht naar je opnametoestel, zeker niet als je een koperblaasinstrument bespeelt. Dat ziet er op beeld niet alleen erg raar uit, maar de klank komt dan zo luid binnen dat het zodanig erg gaat kraken dat het niet meer weg te werken valt. Stel dus je camera op, doe een paar stappen achteruit en draai een kwartslag zodat de klank ‘naast’ je opnametoestel gaat. Elke smartphone neemt ook omgevingsgeluid op, dus je klank zal duidelijk genoeg binnenkomen op deze manier en is zo beter bruikbaar. Daarnaast is het belangrijk voor de muzikant om ietwat kritisch te zijn voor je eigen opname. Repeteer eerst even je partituur voor je gaat opnemen. Als je tijdens het opnemen per ongeluk een inzet mist, een foute noot speelt, of wat dan ook, start dan een nieuwe opname. Zoals al gezegd, er zullen altijd kleine ongelijkheden zijn, maar grote missers kunnen vaak aan de bron verholpen worden.” 

NA: DOORSTUREN 

Bavo: “Je kan de filmpjes eenvoudig laten doorsturen via WeTransfer of WhatsApp.” 

 

5.    MONTEREN, WIE ZIJN BEST DOET ZAL HET LEREN. 

EERST DENKEN, DAN DOEN

Schep orde in de bestandenchaos. 
Bert: “Terwijl de filmpjes binnenkwamen, heb ik alles mooi geïnventariseerd, zodat ik wist welke audio waar zou moeten komen, welke beelden best bruikbaar waren, enzovoort. Dus het voorbereidende werk heeft me wel gered.” 

AUDIO 

Synchroon zetten 

  • Werk per instrumentengroep: zet de beginpunten van alle tracks (opnames) gelijk en laat dan de fragmenten spelen, sectie per sectie. 
  • Pas de filmpjes in de horizontale balken (tracks) aan om hun audio gelijk te zetten. Dit is een heel karwei, aangezien de tijd tussen het starten van de opname en de eerste muzieknoot bij elke muzikant anders is. 
  • Tips Bavo:
    • Plaats het oorspronkelijke audiobestand in je software en daarna een voor een de filmpjes van de muzikanten (in OpenShot komen die dan onder ‘project files’ te staan). Doe dit per instrumentengroep, of zorg ervoor dat je een filmpje meteen na het inladen per sectie sorteert in de tracks. 
    • Begin met de drums, daar kan je makkelijk de andere instrumenten op zetten. 
    • Met rechtermuisknop kan je de Waveform-geluid weergeven zodat je ook het geluid kan zien (Open Shot). 
  • Staat een filmpje helemaal juist in de track? Dan kun je die track (in OpenShot) vergrendelen via ‘lock track’ (zie drop-down-menu links via pijltje links van elke track). Zo voorkom je dat je de opname per ongeluk verschuift. Je kunt bij een vergrendelde track nog steeds het volume e.d. van het bestand aanpassen via de rechtermuisknop. Ontgrendelen kan logischerwijs via ‘unlock track’. 
  • Het is ook mogelijk om het geluid apart te monteren. 
    • Christoph: “Ik haalde eerst uit alle filmpjes het geluid en mixte dat met Audacity. Dat geeft meer vrijheid bij het monteren en zorgt ervoor dat je maar één audiotrack hebt. Zelfs met 35 filmpjes werkte dat nog steeds redelijk goed.” 
  • Ongelijkheden wegwerken 
    • Pieter: “Probeer daarna per sectie zoveel mogelijk ongelijkheden weg te werken, bv. de boosdoener even “dichtdraaien” op de heikele punten of onmisbare noten juist stemmen. Soms gebeurt het dat je een hele opname een fractie sneller of trager moet zetten (heeft te maken met de ‘frame rate’ van de opname).” 

De finishing audiotouch: uitbalanceren

  • Breng de balans per sectie in orde: 
  • Tips Bavo
    • Maak gebruik van een directiepartij om een overzicht te hebben over de verschillende stemmen. 
    • Als je OpenShot gebruikt, stel dan per instrument het volume in op 10% à max. 20%. Anders krijg je veel gekraak (overbelasting) in je eindresultaat. 
    • Als je met OpenShot werkt, let er dan op dat je het volume steeds voor het hele fragment aanpast! Ga je het volume wijzigen op bv. seconde 30, dan krijg je dit volume enkel op dat moment met ervoor en erna en (de)crescendo. 
  • Om het geheel voller te doen klinken kun je de audio van de filmpjes combineren met de oorspronkelijke audiotrack, of bepaalde effecten gebruiken, maar dit is optioneel. 
  • Is je audiomontage gedoemd tot falen? Dan kun je ook gewoon de oorspronkelijke audio-opname gebruiken. Dit zorgt uiteraard voor het minste werk, maar klinkt en ziet er soms fake uit. 

VIDEO: Lay-out schikken

  • Eens je alle filmpjes binnen hebt, kan je een mooie lay-out uitwerken. 
  • Maak eerst een schets (op papier of digitaal) voor je ze begint te verkleinen en verschuiven. 
  • Pieter: “Ik teken (in Adobe Illustrator) eerst het hele raster uit. Ik tel alle ingezonden fragmenten en zorg dat iedereen een vakje heeft. Het makkelijkste is om met allemaal gelijke vakjes te werken, maar sommige orkesten vragen er specifiek naar om op staande en liggende fragmenten door elkaar te zetten. In dat geval is het iets langer werk om het raster te maken.” 
  • Tips Bavo
    • In OpenShot is deze stap niet zo gebruiksvriendelijk. Je moet in de “eigenschappen” steeds bijknippen (‘crop’), X- en Y-locatie en X- en Y-schaal aanpassen. Dit vraagt soms wat rekenwerk om alles mooi te doen passen. 
    • Als je met OpenShot werkt, let er dan op dat je de lay-out steeds voor het hele fragment aanpast! Ga je de lay-out wijzigen op bv. seconde 30, dan krijg je deze lay-out enkel op dat moment. 

 

6.    MUZIEKMAKER, BLIJF BIJ JE LEEST.

Wat doe je als je niemand in je rangen of entourage hebt om dit te doen? 

Pieter: “Professionele hulp is een goed alternatief, maar heeft zijn prijskaartje natuurlijk. Ik probeer in ieder geval de prijs voor het maken van zo’n filmpje zo laag mogelijk te houden (afhankelijk van het aantal muzikanten dat gemonteerd moet worden), zodat ook orkesten zonder kennis van montage hun muzikanten aan het spelen kunnen zetten. Veel orkesten zitten nu immers zonder enige vorm van inkomsten, dat besef ik zelf als muzikant zeker en vast ook.” 

CHECKLIST


1.    Bezint eer ge begint: 

  • Heb je voldoende kennis van muziek- en of videobewerking, of ben je bereid om je hierin te verdiepen? 

  • Ben je bereid om hier (veel) tijd aan te besteden? 

  • Zo niet, ga dan naar gebod 6.

2.    Een goede voorbereiding is het halve werk. Wat heb je nodig vooraf? 

  • Videobewerkingsprogramma (optioneel: + audiobewerkingsprogramma). 

  • Muziek: partituren (digitaal of uit de map), hoe eenvoudiger het tempo en ritme, hoe eenvoudiger te monteren (want dan zijn de opnames minder verschillend). 

  • Een bestaand audiobestand (ingespeeld door muzikant of online) en/of clicktrack (metronoom), bij voorkeur met aftelklok vooraf. Eventueel aangevuld met opname van de dirigent. 

3.    Goede afspraken maken goede filmpjes: 

  • Duidelijk deadline afspreken voor insturen filmpjes. 

  • Ga na of je een opname de belangrijkste stemmen kunt ontvangen. 

  • Vraag de muzikanten om vooraf te repeteren, te stemmen en warm te blazen. 

  • Spreek een frequentie af voor het stemmen (bv. 440 Hz). 

4.    Musiceer niet ijdel, stembakje en instructies zult gij eren: 

  • Voor opname: check of je alle benodigdheden hebt (partituur, audiobestand, koptelefoon/oortjes met computer/smartphone voor beluisteren audiobestand, tweede camera voor eigen opname). 

  • Tijdens de opname: 

    • Film jezelf terwijl je met oortjes naar audiobestand luistert, zorg dat er zo weinig mogelijk omgevingsgeluiden zijn. 

    • Tips: eventueel horizontaal filmen, invallers geven teken op de eerste tel, zorg dat alles goed in beeld is en blijft, speel niet recht naar je opnametoestel, repeteer voor je gaat opnemen, zorg voor een zo foutloos mogelijke opname. 

  • Na opname: stuur door via WeTransfer of WhatsApp.

5.    Monteren, wie zijn best doet zal het leren: 

  • Eerst denken dan doen, schep orde in de bestandenchaos: inventariseer. 

  •  Audio:

    • Zet de audio gelijk per instrumentengroep 

    • Werk ongelijkheden zoveel mogelijk weg

    • De finishing audiotouch: breng de balans in orde

  • Video: lay-out schikken

    • Maak eerst een schets waarin iedereen een vakje heeft

6.    Muziekmaker, blijf bij je leest. 

  • Zie je er geen beginnen aan? Schakel dan professionele hulp in.

 

Met dank aan Bavo en KFO Volksopbeuring Massemen voor het beschikbaar stellen van hun handleiding, van waaruit dit artikel kon ontspruiten, alsook aan Bavo, Bert, Christoph en Pieter voor hun aanvullende tips en tricks. 
Wie Pieter (PL Agency) wil inschakelen voor een samen-solo-filmpje, kan hem contacteren via info@pl-agency.be